Türkiye’de “Kalkınma” söylemiyle yürütülen projeler; ormanlardan kıyılara, tarım alanlarından su kaynaklarına uzanan doğal alan kullanımındaki değişimi beraberinde getiriyor. Bu değişim yalnızca ekosistemleri değil, insanların yaşam biçimlerini, sağlıklarını ve geleceklerini de etkiliyor.
Türkiye’de ağaçlar kesiliyor, maden sahaları genişletiliyor, bakir koylar betonlaşıyor, yeşil alanlar imara açılıyor; ormanlar ve su havzaları büyük altyapı projelerinin gölgesi altında kalıyor. Yaşanan bu durum sadece çevre kazalarından ya da doğa tahribatlarından ibaret değil. İmara açılan koylar, madencilik faaliyetlerine açılan kırsal alanlar ve kesilen ormanlar için “ülke ekonomisine katkı”, “bölgesel istihdam” ya da “ekonomik kalkınma” söylemlerinden sıkça söz ediliyor. Fakat kırsalda yaşayanlar ile kentte yeşil alanını kaybedenler, ekolojik dönüşümün farklı boyutlarıyla karşı karşıya … Kırsalda tarımsal üretim alanlarının, zeytinliklerin ve su kaynaklarının zarar görmesi kentlerde yaşayan insanların gıdaya erişimi, ürün çeşitliliği ve yaşam maliyetleri üzerinde de etkiler yaratıyor. Bu nedenle doğa üzerindeki baskı, yalnızca belirli bölgelerin değil, toplumun tamamını ilgilendiren bir mesele…
Toplumsal tabloya yakından bakıldığında Türkiye; orman alanlarının kaybı, su kaynakları üzerindeki baskı, halk sağlığı, çevre hakkı ve yerel halkın yaşam alanlarındaki dönüşümle birlikte derinleşen bir ekolojik krizle baş başa… Doğal alanların kullanım biçimindeki değişim, insanların geçim kaynakları, üretim biçimleri ve yaşam düzenleri üzerindeki etkileriyle birlikte değerlendiriliyor. Bu süreçte yaşam alanlarını korumak isteyen bazı vatandaşlar ise hukuki süreçler ve idari yaptırımlarla karşılaşıyor.
Ekolojik dönüşümün arkasındaki teknik ve mekansal tablo ise kurumsal raporlar, resmi veriler, hukuki süreçler ve saha çalışmalarıyla ortaya konuyor.
Orman Genel Müdürlüğü’nün 2025 yılı Ormancılık İstatistikleri’ne göre, Türkiye’nin toplam orman alanında bir önceki yıla göre sınırlı bir artış gerçekleşti. Verilere göre koru ormanı alanı 22 milyon 134 bin 523 hektar, baltalık ormanı alanı ise 1 milyon 240 bin 808 hektar olarak kaydedildi.(1)
Ancak orman alanlarının toplam büyüklüğündeki değişim kadar, bu alanların hangi amaçlarla kullanıldığı da ekolojik tartışmaların merkezinde yer alıyor. Madencilik, enerji, ulaşım ve altyapı projeleri kapsamında verilen izinler; ormanların yalnızca bir alan olarak değil, su kaynakları, tarımsal üretim, yerel geçim kaynakları ve yaşam alanlarıyla birlikte değerlendirilmesini gerektiriyor.
Madencilik faaliyetlerinin yaygınlığına ilişkin veriler Türkiye genelindeki tabloyu ortaya koyuyor. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) verilerine göre, 2025 yılında Türkiye genelinde faaliyette olan maden ruhsatı sayısı 4 bin 375 olarak kaydedildi. Aynı verilere göre Temmuz 2026 itibarıyla yürürlükte bulunan toplam maden ruhsatı sayısı 13 bin 378’e ulaşırken, bunların 9 bin 484’ünü işletme ruhsatları oluşturdu. IV. Grup madenlere ait yürürlükteki ruhsat sayısı ise 6 bin 662 olarak açıklandı. (2)
Ruhsat sayıları tek başına çevresel etkinin büyüklüğünü göstermese de, madencilik faaliyetlerinin ülke genelindeki yaygınlığını ve doğal alanlarla kurduğu ilişkiyi anlamak açısından önemli bir gösterge …
Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) kararları da Türkiye’deki yatırım projelerinin çevresel değerlendirme sürecine ilişkin önemli göstergelerden biri olarak karşımıza çıkıyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın 1993-2025 dönemi ÇED istatistiklerine göre, 2025 yılında Türkiye genelinde 759 proje için “ÇED Olumlu” kararı verildi. Aynı yıl içerisinde 3 bin 56 proje için ise “ÇED Gerekli Değildir” kararı alındı.(3)
ÇED süreçlerinde verilen kararların büyük bölümünü oluşturan bu tablo madencilik, enerji, sanayi ve altyapı projelerinin çevresel etkilerinin nasıl değerlendirildiği tartışmasını da beraberinde getiriyor.
Resmi istatistikler, orman varlığı, madencilik faaliyetleri ve ÇED süreçlerine ilişkin genel tabloyu ortaya koyarken; bu verilerin sahadaki karşılığı meslek odalarının hazırladığı teknik raporlarda daha ayrıntılı biçimde ele alınıyor.
Devam edecek…
Comments 1