Zürih’te Kültür Fabrik Derneği salonunda düzenlenen 8 Mart panelinde, kadınların emek sömürüsü, patriyarka ve sınıf mücadelesi ilişkisi ile dilin toplumsal gerçekliği nasıl şekillendirdiği, yazının bireysel ve kolektif dayanıklılık üzerindeki rolü ele alındı. Gazeteci-yazar Ayla Türksoy ve aktivist Zeynep Çalışkan’ın konuşmacı olduğu etkinlik yaklaşık üç saat sürdü.
Panel, 8 Mart 1857’de New York’ta hayatını kaybeden yaklaşık 120 işçi kadın ile kadın özgürlüğü mücadelesinde yaşamını yitiren tüm kadınların anısına yapılan bir dakikalık saygı duruşuyla başladı.
Etkinlikte gazeteci-yazar Ayla Türksoy, “Dilden Dirence: Yazı Pratikleri ve Yeni Teknolojilerle Dayanıklılık” başlıklı bir sunum gerçekleştirdi. Türksoy, dilin toplumsal gerçekliği nasıl şekillendirdiğini ve yazının bireysel ve kolektif dayanıklılık üzerindeki rolünü ele aldı ve dilin yalnızca iletişim aracı olmadığını, aynı zamanda tanımlayan, çerçeve çizen ve zamanla kimliğe dönüşen bir güç olduğunu vurguladı. Özellikle diaspora koşullarında kimliğin birden fazla dil ve kültür arasında yeniden kurulduğunu belirten Türksoy, kullanılan kelimelerin insanların nasıl görüldüğünü ve nasıl muamele gördüğünü de belirlediğini ifade etti.
Sunumda 8 Mart’ın çerçevelenme biçimlerinin de politik sonuçlar doğurduğu belirtildi. Türksoy’a göre 8 Mart’ın “kutlama” olarak ele alınması talepleri geri plana iterken, “hak ve emek mücadelesi” olarak çerçevelenmesi eşit ücret, bakım emeği, şiddete karşı koruma ve ayrımcılıkla mücadele gibi somut talepleri görünür kılıyor.
Konuşmanın bir diğer önemli başlığı, metaforların politik ve ideolojik etkileri oldu. Türksoy, metaforların yalnızca edebi bir araç değil, aynı zamanda düşünme biçimimizi şekillendiren bir mekanizma olduğunu belirterek George Lakoff ve Mark Johnson’ın kavramsal metafor kuramına değindi. Metaforların toplumda “biz-onlar” ayrımı yaratabildiğini, özellikle “savaş dili”nin kamuoyunu belirli politikaları kabul etmeye yönlendirebildiğini söyledi.
Medya diline de değinen Türksoy, aynı olayın farklı başlıklarla bambaşka anlamlar kazanabildiğini örneklerle anlattı. “Mülteci akını kriz yarattı” gibi ifadelerin tehdidi ve kontrolsüzlüğü çağrıştırdığını, buna karşılık “göç politikaları tartışılıyor” çerçevesinin sorumluluğu devlet ve politika alanına taşıdığını belirtti.
Sunumun bir diğer bölümünde yeni teknolojilerin ve sosyal medya algoritmalarının dil üzerindeki etkisi ele alındı. Türksoy, algoritmaların öfkeyi büyütme, karmaşık konuları basitleştirme ve çoğunluk dilini tekrar etme eğiliminde olduğunu, bu durumun önyargıları ve “iptal kültürü”nü güçlendirebildiğini ifade etti.
Konuşmasında, psikolog James Pennebaker’in çalışmalarına atıf yaparak yazmanın stresi azaltabileceğini ve duyguların ifade edilmesine alan açtığını söyleyen Türksoy’a göre yazı, düşünceyi yavaşlatan, kullanılan çerçeveleri görünür kılan ve kişinin kendi kelimelerini seçme hakkını güçlendiren bir pratik.
8 Mart etkinliğinde, kadın mücadelesinde dilin, anlatının ve düşünme biçimlerinin önemine dikkat çekilirken, katılımcılar için hem teorik hem de pratik bir tartışma zemini oluştu. Türksoy, konuşmasını “Dil de teknoloji de masum değil, ancak insan da pasif değil” sözleriyle tamamladı.
Panelin diğer konuşmacısı Zeynep Çalışkan’ın konu başlığı ise, “Savaş, Irkçılık ve Faşizmin Kıskacında Kadınların Politik ve Pratik Rolü” idi. Çalışkan, Marksist ve sosyalist feminist perspektiften kadınların ve ezilen cinsiyetlerin sömürüsünün yalnızca kültürel bir mesele olmadığını, üretim ilişkileriyle iç içe geçmiş tarihsel ve ekonomik bir sistemin parçası olduğunu ifade etti.
Çalışkan, kadınların düşük ücret, güvencesiz çalışma koşulları ve bakım sektörlerinde yoğunlaşma yoluyla sömürüldüğünü belirterek, ev içi emeğin –çocuk ve yaşlı bakımı ile ev işleri– çoğu zaman ücret ödenmeden yerine getirildiğini ve bu emeğin kapitalist üretim sisteminin sürekliliğinde önemli rol oynadığını dile getirdi.
Bu nedenle patriarkaya karşı mücadelenin yalnızca kültürel eşitlik talepleriyle sınırlı kalamayacağını söyleyen Çalışkan, kadın özgürlüğü ile sınıf mücadelesinin birbirinden ayrı değil, aynı tarihsel mücadelenin iki boyutu olduğunu vurguladı.
Yoğun soru, katkı ve yorumların yöneltildiği panel, planlanan sürenin aşılması nedeniyle yaklaşık üç saatin ardından sona erdi.
