Danıştay, çiftçilerin rızası olmadan tarım arazilerinin kiraya verilmesine olanak tanıyan düzenlemeyi Anayasa Mahkemesi’ne taşıdı. ÇİFTÇİ-SEN: “Toprak üzerindeki tasarruf hakkı çiftçinin elinden alınamaz.”
Danıştay 10. Dairesi, Çiftçiler Sendikası’nın açtığı davada tarihi bir ara karara imza attı. Mahkeme, tarım arazilerinin malikinin rızası olmadan kiraya verilmesine olanak tanıyan düzenlemenin Anayasa’ya aykırılık taşıdığına işaret ederek dosyayı Anayasa Mahkemesi’ne gönderdi.
Çiftçiler Sendikası (ÇİFTÇİ-SEN), tarım arazilerinin kiraya verilmesini düzenleyen yönetmeliğe karşı açtığı davada kritik bir kazanım elde etti. Danıştay 10. Dairesi, “İşlenmeyen Tarım Arazilerinin Tarımsal Amaçlı Kiraya Verilmesine İlişkin Yönetmelik”in dayanağı olan 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun 8/K maddesinin 2., 3., 4., 5. ve 6. fıkralarının Anayasa’ya aykırılığı konusunda ciddi şüpheler bulunduğuna hükmetti.
Mahkeme, söz konusu düzenlemelerin mülkiyet hakkı ve hukuk devleti ilkesi açısından ciddi sorunlar barındırdığına dikkat çekerek, dosyayı Anayasa Mahkemesi’ne gönderme kararı aldı.
Malik Rızası Olmadan Kiralama: Hukuka ve Anayasa’ya Aykırı
ÇİFTÇİ-SEN’in dava dilekçesinde vurguladığı üzere, ilgili yönetmelik ve kanun hükümleri;
- İki yıl işlenmeyen tarım arazilerinin malikinin rızası alınmaksızın Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından kiraya verilmesini,
- Kira bedelinin ve kiracının idare tarafından belirlenmesini,
- Arazi malikinin kendi toprağı üzerinde sözleşmenin tarafı bile olmamasını öngörmekteydi.
Bu durumun, Anayasa’nın;
- 35. maddesindeki mülkiyet hakkına,
- 36. maddesindeki hak arama özgürlüğüne,
- 48. maddesindeki sözleşme hürriyetine,
- Ayrıca hukuk devleti ve ölçülülük ilkesine açıkça aykırı olduğu belirtildi.
Danıştay kararında da ifade edildiği gibi, “Yönetmelik ve kanun değişikliği çiftçiyi tamamen devre dışı bırakmakta, idareye sınırsız ve keyfi takdir yetkisi tanımakta ve mülkiyet hakkının özüne dokunmaktadır.”
Bu karar, yıllardır itirazlarını dile getiren köylülerin haklılığını da yargı önünde tescillemiş oldu.
“Çiftçinin Rızası Olmadan Toprak Kiralanamaz”
ÇİFTÇİ-SEN Vekili Av. Dr. Fevzi Özlüer, alınan kararla ilgili şu açıklamayı yaptı:
“Bu karar, köylü ve çiftçilerin yıllardır dile getirdiği ‘topraklarımız üzerindeki tasarruf hakkı elimizden alınıyor’ itirazlarının haklılığını yargı önünde de ortaya koymuştur.”
Sendika, toprağın malikinin izni olmadan kiraya verilmesinin hiçbir koşulda kabul edilemeyeceğini yineledi:
“Çiftçilerin rızası olmaksızın toprağın kiraya verilmesi kabul edilemez. Tarım politikası, köylünün toprağıyla bağını koparmak değil, onu güçlendirmek üzerine kurulmalıdır. Gıda güvencesi, şirketlere devredilen arazilerle değil, köylünün emeğiyle üretime devam etmesiyle sağlanır.”
Gözler Anayasa Mahkemesi’nde
ÇİFTÇİ-SEN, Anayasa Mahkemesi’nden Danıştay’ın da işaret ettiği bu açık ihlalleri dikkate alarak ilgili düzenlemeyi iptal etmesini bekliyor.
Danıştay 10. Dairesi, Çiftçiler Sendikası olarak açtığımız davada önemli bir ara karar vererek, “İşlenmeyen Tarım Arazilerinin Tarımsal Amaçlı Kiraya Verilmesine İlişkin Yönetmelik”’in dayanağı olan 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun 8/K maddesinin 2., 3., 4., 5. ve 6. fıkralarının Anayasa’ya aykırılığı konusunda ciddi şüpheler bulunduğuna hükmetmiş ve dosyayı Anayasa Mahkemesi’ne göndermiştir.
Dava dilekçemizde vurguladığımız üzere, söz konusu Yönetmelik ve kanun hükümleri;
İki yıl işlenmeyen tarım arazilerinin Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından malikinin rızası aranmaksızın kiraya verilmesini,
Kira bedelinin ve kiracının idarece belirlenmesini,
Arazi malikinin kendi toprağı üzerinde sözleşme tarafı olmaktan çıkarılmasını öngörmekteydi.
Bu düzenleme açıkça;
Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkını,
36. maddesinde yer alan hak arama özgürlüğünü,
48. maddesinde güvence altına alınan sözleşme hürriyetini,
Hukuk devleti ilkesini ve ölçülülük ilkesini ihlal etmektedir.
Danıştay kararında da belirtildiği üzere, Yönetmelik ve kanun değişikliği çiftçiyi tamamen devre dışı bırakmakta, idareye sınırsız ve keyfi takdir yetkisi tanımakta ve mülkiyet hakkının özüne dokunmaktadır.
Bu karar, köylü ve çiftçilerin yıllardır dile getirdiği “topraklarımız üzerindeki tasarruf hakkı elimizden alınıyor” itirazlarının haklılığını yargı önünde de ortaya koymuştur.
Çiftçiler Sendikası olarak, şunu bir kez daha ifade ediyoruz:
Çiftçilerin rızası olmaksızın toprağın kiraya verilmesi kabul edilemez.
Tarım politikası, köylünün toprağıyla bağını koparmak değil, onu güçlendirmek üzerine kurulmalıdır.
Gıda güvencesi, şirketlere devredilen arazilerle değil, köylünün emeğiyle üretime devam etmesiyle sağlanır.
Anayasa Mahkemesi’nden beklentimiz, Danıştay’ın da işaret ettiği bu açık Anayasa ihlallerini gözeterek düzenlemeyi iptal etmesidir.
Çiftçiler Sendikası (ÇİFTÇİ-SEN) Vekili
Av. Dr. Fevzi Özlüer
Kaynak: https://www.ciftcisen.org/2025/08/20/ciftcilerin-topragi-uzerindeki-haklari-gasp-edilemez/?s=08
