İstanbul Planlama Ajansı (İPA) tarafından yayımlanan “İstanbul’da Yaşlılıkta İyilik Hali Araştırması”, megakentte yaşayan 65 yaş ve üzeri yurttaşların karşı karşıya olduğu derinleşen ekonomik krizi gözler önüne serdi. 752 kişiyle yapılan çalışma; geçim sıkıntısı, sağlık hizmetlerine erişim zorlukları ve sosyal izolasyonun yaşlı nüfus üzerindeki ağır etkisini ortaya koydu.
Geçim Krizi Derinleşiyor
Araştırmaya göre İstanbul’da yaşlıların önemli bir bölümü temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanıyor. Katılımcıların %38,2’si geçinemediğini açıkça ifade ederken, yalnızca %33,5’i gelirinin yeterli olduğunu belirtiyor.
Maddi yetersizlikler günlük yaşamı doğrudan etkiliyor:
- %36,8’i düzenli ve yeterli beslenemiyor
- %25,9’u faturalarını ödeyemiyor
- %23’ü kira ve konut giderlerini karşılamakta zorlanıyor
Sağlık Hizmetine Erişim Gelire Bağlı
Araştırma, sağlık ile gelir düzeyi arasındaki güçlü ilişkiyi de ortaya koyuyor. İstanbullu yaşlıların yalnızca %35,6’sı sağlığını “iyi” olarak tanımlarken, %25’i sağlık durumunu “kötü” olarak değerlendiriyor.
Gelir grupları arasındaki fark dikkat çekici:
- Üst gelir grubunda “iyi sağlık” oranı %62,7
- Alt gelir grubunda ise bu oran %17,1’e kadar düşüyor
Ayrıca:
- %22,7’si maddi nedenlerle ilaca erişemiyor
- %20,6’sı doktora veya sağlık kuruluşuna gidemiyor
Kadınlarda Psikolojik Destek İhtiyacı Daha Yüksek
Ruh sağlığı alanında ise tablo daha da çarpıcı. Kadınlar arasında psikolojik destek ihtiyacı belirgin şekilde öne çıkıyor:
- Kadınların %34,8’i destek ihtiyacı hissediyor
- Erkeklerde bu oran %17,6
Ancak hizmete erişim oldukça sınırlı:
- Yalnızca %4,9’u destek alabiliyor
- %21,3’ü ihtiyaç duyduğu halde profesyonel yardıma ulaşamıyor
Öte yandan yaşlıların %14’ü kendisini sık sık ya da her zaman yalnız hissettiğini ifade ediyor.
Sosyal Hayattan Kopuş
Ekonomik sıkıntılar, yaşlıların sosyal ve kültürel yaşamdan uzaklaşmasına da yol açıyor:
- %45,3’ü kültürel etkinliklere katılamıyor
- %48,5’i seyahat edemiyor ya da memleketine gidemiyor
“Yaşlı” Tanımına Mesafe
Araştırmanın dikkat çeken bir diğer bulgusu ise algı üzerine oldu. Katılımcıların %52,1’i kendisini “yaşlı” olarak tanımlamayı reddederken, yalnızca %32,2’si bu tanımı kabul ediyor.
Eşitsizlikler Yaşla Derinleşiyor
İPA’nın araştırması, İstanbul’da yaşlılık deneyiminin yalnızca biyolojik bir süreç olmadığını; gelir adaleti, sağlık hizmetlerine erişim ve sosyal koşullarla doğrudan şekillendiğini ortaya koyuyor.
Veriler, özellikle şu gerçeklere işaret ediyor:
- Sağlık, gelir ve sosyal katılım birbirine sıkı şekilde bağlı
- Mevcut eşitsizlikler yaş ilerledikçe daha da derinleşiyor
- Kadınlarda psikolojik destek ihtiyacının yüksek olması, toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin yaşlılıkta da sürdüğünü gösteriyor
